Kadıköy´de Yeni Umutlar Projesi

HASTA BANYOSU

DR. AYSEL GÜRKAN

Deri çabuk kirlenen bir organlarımızdandır. Metabolizma sonucu oluşan artık maddelerden, deri parçaları, ter ve kirden arındırmak için deri temizliği yapılır. Çünkü bu maddeler hastalık yapan mikroorganizmalar için uygun ortamı oluştururlar. Bunların deri üzerinde bulunması enfeksiyonlara neden olur. Bu nedenle enfeksiyonun önlenmesi, deri bütünlüğünün ve deri sağlığının korunması için deri temizliğinin yapılması gerekir. Deri temizliğinin ne sıklıkla yapılacağı kişiden kişiye ve bulunulan ortama göre farklılık gösterir. Ancak özellikle geçici ve devamlı yatağa bağımlı olan, felçli, şuursuz ve alçılı hastaların, idrar ve gaitasını tutamayan, beslenmesi kötü ve dolaşımı bozulmuş hastalarda deri bakımı ayrı bir öneme sahiptir.

Hasta banyosu; yatak, küvet, duş ve lokal banyo olarak yapılır. Hepsinde amaç, deriyi temizlemek ve artıkları atmak, dolaşımı uyarmak ve hastayı rahatlatmaktır.

Yatak Banyosu Uygulama Yöntemi

Temizlik amacıyla yapılan yatak banyosu, hastanın yatakta kaldığı sürede, kişisel hijyenini sürdürmek için yapılır.

Gerekli malzemeler:
  • İki adet havlu,
  • İki adet sabunlama bezi,
  • Küvet,
  • Küçük küvet,
  • Sabun-sabunluk,
  • Banyo sırasında hastanın üzerine örtmek için çarşaf/battaniye,
  • Temiz iç çamaşırı ve pijama,
  • Deodorant, cilt losyonu vb,
  • Ağız bakım malzemeleri,
  • Tarak, el fırçası, makas,
  • Sürgü-ördek,
  • Kirli poşeti
  • Büyük küvet içinde 40 0C su
İşlem:
  • Malzeme hazırlanmadan önce ve sonra eller yıkanır.
  • Malzeme bir tepsinin içinde getirilerek, yakın bir masa veya etejerin üzerine konulur. Kullanılacak malzemenin tam olup olmadığı kontrol edilir.
  • Oda ısısı kontrol edilir, pencere ve kapılar kapatılır.
  • Hastaya gerekli açıklama yapılır.
  • Hastanın mahremiyetini korumak için varsa etrafına perde/paravan çekilir veya kapı kapatılır.
  • Hastanın idrar ve dışkı gibi boşaltım gereksinimi varsa giderilir.
  • Hasta soyulur, üzerine banyo battaniyesi örtülür, yatak takımları gevşetilir.
  • Küvet 2/3´üne kadar su ile doldurulur.
  • Rahat çalışmak için mümkünse yatak yükseltilir. Hastanın başının altından yastık alınır. Yatağın baş kısmı yaklaşık 300 yükseltilir. Hasta yakın olan tarafa alınır, başının altına bir havlu yerleştirilir.
  • Sabunlama bezi elde bir kese haline getirilerek önce hastanın yüzü silinir. Bu işleme uzak taraftaki göz içten dışa ve sabunsuz su ile silinerek başlanır. Her iki göz için sabunlama bezinin farklı bir bölümü kullanılır ve göze bastırılmaz. Daha sonra hastanın alışkanlığına göre sabunlu veya sabunsuz bez ile sırasıyla alın, burun, yanaklar, çene ve kulaklar silinir, durulanır ve kurulanır. Hasta erkekse traşı bu aşamada yapılabilir.
  • Sabunlama bezi yıkanır. Uzak taraftan başlayarak boyun silinir, durulanır ve kurulanır.
  • Uzak taraftaki kol, bilekten koltuk altına doğru küçük hareketlerle sabunlanır, durulanır ve kurulanır. Kurulama sonrası hasta kullanıyorsa deodorant sürülebilir.
  • Hastanın eli, içinde su olan küçük küvete sokulur. Birkaç dakika yumuşaması için beklenir. Gerekiyorsa tırnakları kesilir. Elleri kurulanır. Diğer kol için aynı işlem tekrarlanır.
  • Havlu hastanın göğsünün üstüne konulur, battaniye göbek hizasına indirilir. Önce uzak taraftan başlayarak göğüs bölgesi yukarıdan aşağı hafif hareketlerle sabunlanır. Daha sonra durulanır ve kurulanır. Kadın ve şişman hastalarda göğüs altları ve aralarına dikkat edilmelidir.
  • Battaniye pubis üzerine indirilir. Karın bölgesi uzak taraftan yakına doğru yanlamasına hareketlerle silinir, durulanır, kurulanır. Göbek çevresine özellikle dikkat edilir.
  • Perine bölgesinin kapatılmasına dikkat edilerek uzak taraftaki bacak açılır, el diz altından geçirilir ve bacak dizden bükülür. Havlu bacak altına serilir. Hastanın ayağı havlu üzerine konan küvete sokulur. Bu sırada uzunlamasına hafif hareketlerle bacak bilekten yukarıya doğru silinir, durulanır ve kurulanır. Daha sonra ayak temizlenir, tırnaklar kesilir, ayak kurulanır. Gerekiyorsa nemlendirici kullanılır. İşlem diğer bacak ve ayak için tekrarlandıktan sonra banyo suyu değiştirilir.
  • Hastaya yan yatış pozisyonu verilir. Sırt ve kalçalar dışında battaniye ile üstü örtülür. Altına havlu yerleştirilir. Sırt, omuzlardan kalçalara doğru uzunlamasına hafif darbelerle silinir, durulanır ve kurulanır. Kaba etlerin arası ve anal bölgeye özel dikkat edilerek işlem yapılır.
  • Banyo suyu ve sabunlama bezi değiştirilir.
  • Hasta tekrar sırt üstü yatırılır. Göğüs ve kollar havlu ile, bacaklar battaniye ile örtülür. Hastanın sadece genital bölgesi açıkta kalır. Hasta yapabiliyorsa genital bölgesi önden arkaya temizletilir. Yapamıyorsa bu işlem gerçekleştirilir.
  • Gerekiyorsa, deriyi nemlendirmek için vücut losyonu veya yağı sürülür.
  • Hastanın çamaşır ve pijamaları giydirilir. Saçı taranır. Yatak takımları değiştirilir.
  • Banyo malzemesi temizlenip kaldırılır. Eller yıkanır.

EL YIKAMA

Mikroorganizmalar ellerde, parmak araları ve tırnak diplerinde yoğunluk gösterecek biçimde daima bulunurlar. Sayıları az olduğunda vücut bu mikroorganizmalarla başa çıkabilir. Aksi halde hastalık yapan mikroorganizmaların ellerle doğrudan temasla yayılım tehlikesi fazladır. Hastanın idrarı, gaitası, kanı veya salgılarıyla temas eden kişiler elleriyle enfeksiyon kaynağı olan bu mikroorganizmaları taşıma olasılığı yüksek kişilerdir. Yatak yapımı, ilaç verilmesi gibi uygulamalar infeksiyonun yayılmasında rol oynayabilir. Bu bağlamda enfeksiyon kontrolü konusunda alınabilecek en kolay, en ucuz ve en önemli önlem ellerin uygun yöntemle yıkanmasıdır. Eller;

  • Hastaya bakım vermeden önce ve sonra,
  • Yemekten önce ve sonra,
  • İlaç vermeden önce ve sonra,
  • Eller belirgin kirliyken,
  • Bir hasta ile temastan sonra,
  • Tuvaletten sonra

En az 15 saniye su ve sabunla bol akarsu altında yıkanmalıdır. Bu sayede mikrorganizmaların çoğu yok edilir.

İşlem;
  • Tırnaklar kısa kesilmiş olmalı,
  • Kollar dirsek üstüne kadar sıvanıp, saat çıkarılmalı,
  • Lavabonun içine veya dışına dokunulmamalı,
  • Musluk açılmalı, su mümkünse ılık olmalı,
  • Ellerden daha temiz olan dirseklere geçişi önlemek için eller dirseklerden aşağı düzeyde tutularak iyice ıslatılmalı,
  • Sıvı veya kalıp sabunla eller iyice köpürtülmeli, kalıp sabun kullanıldığında, sabun yerine konulmadan önce durulanmalı,
  • Tırnak dipleri zedelenmeden temizlenmeli,
  • Eller ve ön kol suyun altında, dairesel hareketlerle iyice oğuşturularak, her bir parmak ve parmak arasına özen gösterilerek yıkanmalı,
  • Eller ve ön kol dirsekten aşağıya doğru iyice durulanmalı ve kurulanmalı, kurulama işleminde bir kullanımlık malzeme/sıcak hava tercih edilmeli,
  • Elle kapatılan musluklar kullanılıyorsa musluğun kirli olduğu unutulmayarak çıplak elle değil, elerin kurulandığı havlu vb şeylerle kapatılmalıdır.

SAÇ BAKIMI

Yatan Hastanın Saçını Yıkama

Kullanılan malzemeler;
  • 2 adet banyo havlusu,
  • Şampuan (veya sabun),
  • Büyük maşrapa,
  • Plastik kova,
  • Yıkama küveti (bulunmadığı durumda kalın bir muşamba küvet şeklinde kıvrılıp kovanın içine sarkıtılır),
  • Kulaklar için tampon,
  • Gözleri kapatmak için yüz havlusu/gaz bezi,
  • Tarak ve fırça,
  • Saç kurutma makinası.
İşlem:
  • Hastaya ne yapılacağı açıklanır. Malzeme uygun bir yere konur.
  • Yatak yükseltilir. Hastanın başının altına bir yastık konur. Hasta başı yakın, ayakları uzak tarafta kalacak şekilde çapraz yatırılır.
  • Hastanın omuzunun altına su geçirmez pet konulur (veya yastığın üzerine muşamba örtü, onun üstüne hastanın havlusu serilir).
  • Yıkama küveti hastanın başının altına yerleştirilir ve küvetin alt ucuna suyun boşalacağı kova yerleştirilir. Yıkama küveti yoksa kalın bir muşamba üç kenarından gazete ile rulo yapılarak yıkama küveti haline getirilir. Hastanın başının altına konur. Muşambanın ucu plastik kovanın içine sarkıtılır.
  • Baş havlusu hastanın omuzuna serilir. Kulaklarına tampon konur ve köpük kaçmaması için gözleri gazlı bezle kapatılır.
  • Hastanın saçı geriye doğru fırçalanır ve taranır.
  • Saçlar suyla ıslatılır, şampuan sürülür. Alın ve şakaklardan başlayarak geriye doğru masaj yaparak saç dipleri yıkanır. İşlem bir elle yapılırken, diğer elle hastanın başı arka kısmından desteklenir. Saç su ile durulanır. Şampuanlama işlemi bir kez daha tekrarlanır. Sabunlu iken saçlar taranır, köpük kalmayacak şekilde durulanır.
  • Baş havluya sarılır, yüzü silinir. Başı yastığa konulur. Yıkama küveti veya muşamba kaldırılır.
  • Hastanın saçı yumuşak hareketlerle kurulanır, gerekirse ikinci havlu ile kurulama işlemine devam edilir. Saçlar mümkünse kurutma makinası ile kurutulur ve taranır.
  • Hastanın yatağı yapılır, uygun pozisyon verilir ve dinlenmesi sağlanır.
  • Kullanılan malzeme temizlenerek kaldırılır.

DİŞLERİN FIRÇALANMASI

Diş ve diş etlerinin temizlenmesi, canlılık kazanması, ağızın bol su ile çalkalanması, dişetlerinin uyarılması ağız bakımı ile sağlanır. Ağız bakımı hem ruhsal, hem de fiziksel açıdan önemlidir. Ağız bakımına dikkat edilmediğinde ağız kokusu, dişeti rahatsızlıkları, çiğneme güçlüğü sonuçta hazımsızlık görülür. Ağız bakımında amaç ağızın tüm mikroorganizmalardan temizlenmesi değil, daha çok birikmiş yiyecek artıklarından temizlenmesidir. Günde en az iki kere, tercihen yemekten sonra ve akşam yatmadan önce dişleri uygun yöntemle fırçalamalı ve bol su ile çalkalamalıdır. Dişlerin arasındaki artıkları ve plakları temizlemek için diş ipekleri kullanılır. Diş eti dokusu çok duyarlıdır. Kanamaya neden olmamak için zorlamamalıdır.

PERİNE HİJYENİ

Perinenin her gün temizlenmesi gerekir. Çünkü perine nemli ve sekresyonlara maruz kalan, bu nedenle de bakteri üremesinin kolay olduğu bir bölgedir. Özellike idrar sondası olan, kronik bir hastalığı bulunan, rektal veya genital bölge ameliyatı geçiren hastalar ile doğum yapmış kadınlarda ve menstrasyon dönemlerinde perine bakımı önem kazanır.

Perine bakımı için gerekli malzeme;
  • İçinde 42-43 0C su olan küvet,
  • Sabun-sabunluk,
  • 8-10 adet gaz tampon,
  • Çarşaf,
  • Bonyo havlusu
  • Muşamba
  • Eldiven
  • Kirli torbası
İşlem;
  • Eller yıkanır. Malzeme hazırlanır. Hasta odasında kolay ulaşılabilecek bir yere konur.
  • İşlem hakkında hasta bilgilendirilir. Mahremiyetini korumak için yatağın etrafına perde/paravana çekilir.
  • Hasta yatağı yükseltilir. Sırtüstü yatan hastanın ayakları yere basacak şekilde bacakları dizlerden bükülür.
  • Hastanın altına yatağın ıslanmaması için muşamba ve muşambanın üzerine örtü konulur.
  • Hastanın üstü çarşafın iki köşesi bacaklarına sarılarak örtülür.
  • Küvet 41-43 0C su ile doldurulur.
  • Eldiven giyilir. Çarşafın hastanın bacakları arasında kalan köşesi kaldırılarak karnının üstüne konur.
  • Hasta kadın ise;Her seferinde ayrı bir tampon kullanılarak önce pubis içten dışa doğru zig zag hareketlerle silinir. Uzak taraftaki büyük dudak yukarıdan aşağıya doğru silinir. Aynı şekilde yakın taraf silinir. Yine önce uzak taraf olmak üzere küçük dudaklar silinir. Daha sonra uzak taraftaki bacak, sonra yakın taraftaki bacak içten dışa doğru silinir. İşlem durulama ve kurulama için tekrarlanır. Durulama, hastanın altına sürgü konularak, su dökülmesi yoluyla da yapılabilir.
  • Hasta erkek ise; penis gövdesinden tutulur, önce üretral meatüs silinir. Daha sonra dairesel hareketlerle, temizlenen yere tekrar dönmemek koşuluyla, aşağı doğru silinir. İşlem her seferinde ayrı bir pet kullanılarak tekrarlanır. Daha sonra durulanır ve kurulanır. Hastaya bacaklarını biraz açması söylenir. Testisler yavaş bir şekilde silinir, durulanır ve kurulanır.
  • Temizlenen bölge kurulandıktan sonra hasta hasta yan yatırılarak anal bölgenin temizliği yapılır. Anal bölge temizliğinde önce tuvalet kağıdı kullanılarak bulaşmış olan dışkı alınır. İşlem önden arkaya ve silmek için kullanılan peti her seferinde değiştirerek, tamamen temizleninceye kadar yapılır. Sabunlama bittikten sonra, duru su ile silinip, havlu ile kurulanır.
  • Eldiven çıkarılır. Hastanın altındaki muşamba ve bez alınır. Rahat bir pozisyon verilir.
  • Malzeme toplanır, temizlenerek kaldırılır. Eller yıkanır.